Slobodna Vojvodina

Sloven · Moderator Pridružio: 27 Mar 2005 Poruke: 4198

Jovan Byford:

Oktobra ove godine, Ifraim Zurof, direktor jerusalimskog Centra Simon Vizental, odbio je titulu počasnog građanina Novog Sada, koje mu je ovaj grad dodelio kao priznanje za dugogodišnje zalaganje da se Šandor Kepiro (jedan od ljudi odgovornih za Novosadsku raciju januara 1942) izvede pred lice pravde. Kao razlog za svoju odluku Zurof je naveo činjenicu da se u centru Novog Sada nalazi spomenik Jaši Tomiću, "poznatom antisemiti, uz to još i osuđenom ubici."[1] Ova tvrdnja o Jaši Tomiću odnosila se, pre svega, na njegovo delo Jevrejsko pitanje (1884) ali i na činjenicu da je Tomić 1890. osuđen na višegodišnju zatvorsku kaznu za ubistvo novosadskog novinara Miše Dimitrijevića.[2]

Odluka Ifraima Zurofa oživela je u srpskoj javnosti polemiku o liku i delu Jaše Tomića, koja je započela još pre dve godine, kada je u Dunavskoj ulici u Novom Sadu otkriven sporni spomenik. S obzirom na to da je Jaša Tomić krajem 19. veka bio jedan od utemeljivača Radikalne stranke, mnogi su tvrdili da je podizanje ovog obeležja motivisano željom tadašnje gradske vlade u Novom Sadu da na svaki mogući način promoviše ideje i program vladajuće Srpske radikalne stranke. Istovremeno, pristalice Jaše Tomića potenciraju stav da se radi o "čoveku koji je ceo život posvetio prisajedinjenju Vojvodine Kraljevini Srbiji", ali se javljaju i drugi, koji u spomeniku vide pokušaj podrivanja ideje o antonomiji Vojvodine u okviru Srbije.[3] Treći u prvi plan stavljaju zločin za koji je Tomić bio osuđen. LDP je, na primer, tvrdio da je "Jaša Tomić ubio nosioca liberalno-građanske ideje, Mišu Dimitrijevića", te da zato spomenik predstavlja "omalovažavanje vrednosti srpskog građanskog društva".[4] Ipak, ubedljivo najčešći argument da Jaša Tomić ne zaslužuje spomenik bila je činjenica da je u javnosti zastupao antisemitiske stavove, neprihvatljive za demokratsko društvo na početku 21. veka.

Uprkos brojnim kritikama, pobornici spornog spomenika su nastavili da slave Jašu Tomića kao najznačajnijeg političara koga je u 20. veku srpski narod u Vojvodini imao, "rasnog novinara i urednika" i čoveka koji je raspolagao "izuzetnom radnom energijom, lepim znanjima i širokim obrazovanjem".[5] O njegovom antisemitizmu nisu ni pre ni posle Zurofovih komentara imali mnogo šta da kažu. Maja Gojković, gradonačelnica Novog Sada u vreme kada je podignut spomenik, nedavno je u emisiji "Kažiprst" na radiju B92 izjavila da o ovoj temi ne želi da govori, jer "nije čitala spis" i "ima odbojnost" prema antisemitizmu.[6] U novembru 2006. članovi Odbora za podizanje spomenika Jaši Tomiću insistirali su da "priče o tome da je Jaša Tomić bio antisemita jednostavno nisu tačne", budući da antisemitizam kod Tomića "nije postojao".[7] Pisac članka o Jaši Tomiću objavljenog u NIN-u oktobra meseca ove godine u neopravdanim optužbama za antisemitizam vidi "organizovanu kampanju" vojvođanskih "secesionista" i "autonomaša", zarad "neustavnog prekrajanja državnog uređenja".[8]

Da bi potkrepili stav o nepostojanju antisemitizma kod Jaše Tomića, njegove pristalice često podvlače da se Jevrejsko pitanje, da bi se ispravno razumelo, mora posmatrati "u kontekstu", što znači da ga treba interpretirati i vrednovati kao plod istorijskog trenutka i političkog miljea u kome je nastalo. Tako Drago Njegovan, potpredsednik Odbora za podizanje spomenika Jaši Tomiću, u listu Danas podseća da je Jaša Tomić sporni pamflet pisao 1884. godine i da stoga delo Jevrejsko pitanje nije ni u kakvoj vezi sa savremenim oblicima antisemitizma, uključujući i onaj koji u Srbiji propagiraju razni desničarski i neonacistički pokreti.[9] U emisiji Kažiprst Maja Gojković je Jevrejsko pitanje isto tako okarakterisala kao "knjigu iz hiljadu osamsto i neke", dok je Petar Ignja, autor ranije pomenutog članka u NIN-u, poručio Ifraimu Zurofu da tek kada pročita Jevrejsko pitanje i, što je još važnije, "uzme u obzir vreme kada je to pisano", shvatiće da u tom delu zapravo nema ničeg spornog.

Na kontekstualizaciju spornih ideja Jaše Tomića upućuje i istoričar Čedomir Antić, u jednoj znatno odmerenijoj izjavi, datoj za B92. On kaže da "stav prema jevrejskom narodu u 19. veku treba tumačiti na drugačiji način nego stav prema njima u 20. i 21. veku", te da je i pored svojih antisemitskih uverenja, Jaša Tomić bio "predstavnik jednog pokreta koji je suštinski [...] bio demokratski".[10] Antić je delimično u pravu kada tvrdi da je u 19. veku bilo moguće istovremeno biti član "demokratskog pokreta" i antisemita. U to vreme antisemitizam nije bio političko uverenje na osnovu koga je uvek bilo moguće praviti razliku između levičara i desničara, liberala i konzervativaca, demokrata i onih koji to nisu. Uostalom, krajem 19. veka ni sam pojam “demokratije“ nije značio isto što i danas: u gotovo svim demokratskim društvima u to vreme, iz političkog procesa bile su isključene žene, nacionalne, verske i rasne manjine i druge marginalizovane društvene grupe. Međutim, u polemikama o antisemitizmu Jaše Tomića i pozivu da se Jevrejsko pitanje adekvatno "kontekstualizuje" (što je samo po sebi sasvim legitimno, pa čak i dobrodošlo), retko kada se zalazi u podrobnije razmatranje stanja političke kulture u vremenu u kome je to delo nastalo. Umesto toga "kontekst" se navodi kao nešto što je samo po sebi olakšavajuća okolnost, a pozivanje na njega se koristi kao retorička poštapalica kojom se izbegava iskreno suočavanje sa kontroverznim aspektima Tomićevog dela.

U nastavku ovog teksta, pokušaću da Tomićevo Jevrejsko pitanje postavim u istorijski i društveni “kontekst". Ovo podrazumeva detaljniji uvid u antisemitske motive koji se pojavljuju u Tomićevom delu, kao i analizu njihovog porekla i kasnijeg razvoja, naročito u prvoj polovini 20. veka.

Jevrejsko pitanje - prvi put štampano u Novom Sadu 1884. jedno je u nizu antisemitskih pamfleta objavljenih na srpskom jeziku u periodu neposredno po potpisivanju Berlinskog ugovora, kojim je Jevrejima u Kraljevini Srbiji formalno zagarantovana puna građanska ravnopravnost.[11] Kao i drugde u Evropi, emancipacija Jevreja je kod određenog sloja stanovništva u Srbiji izazvala ozlojeđenost i podozrenje. Ovaj negativni stav prema Jevrejima bio je podstaknut reakcijom elite na deo Berlinskog ugovora koji se odnosio na prava manjina i bio napadan kao nametnuto rešenje, diktat velikih sila i mešanje u unutrašnje uređenje novopriznate kraljevine. Nekolicina javnih ličnosti u Srbiji i Vojvodini tada otvara takozvano “jevrejsko pitanje” i u štampi se pojavljuje niz kvazi-naučnih eseja, pamfleta i polemičkih tekstova antisemitskog sadržaja. Najznačajniji među njima, pored Jevrejskog pitanja Jaše Tomića, svakako su Vjerozakonsko učenje Talmuda ili ogledalo čivutskog poštenja Vase Pelagića (1879), O Jevrejskom pitanju u Srbiji Nikole Jovanovića - Amerikanca (1879), Kakav zao upliv stvara čivutska vera i moral u društvu ljudskom Sime Stanojevića (1880), i Nedajmo Srbiju čivutima, koju je 1882. objavila "grupa srpskih rodoljuba".

Većina ovih dela nastala je po uzoru na antisemitsku literaturu sa nemačkog govornog područja. Formalna emancipacija Jevreja u Austrougarskoj i Nemačkoj sedamdesetih godina 19. veka dovela je do naglog porasta antisemitizma u tim zemljama. Nakon kraha Bečke (a kasnije i Berlinske) berze 1873. godine, populistički nastrojeni političari u Austriji i Nemačkoj uzroke ekonomske krize tražili su u liberalnoj ekonomskoj politici ("mančesterizam"), za čije su glavne nosioce proglašeni jevrejski finasijeri, bankari i krupni kapital. Situacija se dodatno pogoršala posle 1882. kada je glasačko pravo u Austrougarskoj prošireno na zanatlije i srednju klasu, čime je stvoren veći prostor za delovanje populističke politike. Već uvreženi anti-jevrejski stereotipi i predrasude tada su postali predmet neposredne političke eksploatacije.[12]

Brojni mladi Srbi, u to vreme školovani u Pešti, Beču i Pragu, iz Evrope su se vraćali zaraženi antisemitskim idejama. Jaša Tomić već na prvoj strani Jevrejskog pitanja objašnjava da je do odlaska u Beč "pisao onako, da su Jevreji celog sveta mogli biti samnom potpuno zadovoljni". Tek nakon boravka u "današnjoj prestonici Jevreja" - Beču - i dugih noći koje je proveo "čitajući ili promišljajući o jevrejskom pitanju", Tomić je "podlegao" zavodljivim čarima antisemitizma. Studija Jevrejsko pitanje , nastala kao rezultat ovih "čitanja i promišljanja", ukazuje na odlično poznavanje antisemitske literature tog vremena, uključujući i dela ozloglašenog antisemite Augusta Rolinga (August Rohling), o kome će kasnije biti reči. Tomić takođe navodi da je 1882., u Beču, u "klubu austrijskih narodnosti", održao predavanje o "starodrevnom, sredovečnom i današnjem protujevrejstvu", te da mu je namera da, u Jevrejskom pitanju, to predavanje "obradi za srpski svet".[13] Tomić, dakle, nije bio samo recipijent antisemitskih ideja nego i njihov propagator, kako u Beču, tako i među "srpskim svetom".

Slično Tomiću, njegov savremenik Vasa Pelagić se u Vjerozakonskom učenju Talmuda - jednom od prvih antisemitskih pamfleta štampanih na srpskom jeziku - takođe poziva na nekoliko nemačkih i austrijskih autora. Štaviše, najveći deo Pelagićevog pamfleta sastoji se od izvoda iz antisemitske knjige Moralna filozofija Talmuda (Die Sittenlehre des Talmud, autor nepoznat, Berlin, 1867) sa čijim se sadržajem, Pelagić insistira, treba upoznati "svaka porodica svih pokrajna gde Čivuta ima", naročito u vreme kada "Čivuti", kao što je bio slučaj u Srbiji, "postaju ravnopravni građani".

Iako su antisemitske ideje austrijskih i nemačkih autora bile izuzetno prijemčive, autori antisemitske literature na srpskom jeziku krajem 19. veka nastojali su da ih prilagode srpskom kontekstu i približe čitaocima u Vojvodini i Kraljevini Srbiji. Jevreji su u njihovim delima predstavljeni kao najveći neprijatelji upravo Slovena. Jaša Tomić navodi da su Jevreji glavna prepreka autonomiji slovenskih naroda u okviru Austrougarske monarhije: "kad god je dolazilo do toga da se Slavenima u Austriji dade ravnopravnost, jevrejska štampa je ustajala protiv toga [...] Dok god se narodnosti u jednoj državi glože, dotle ne dolazi do naprednih i korisnih ustanova, a to Jevrejima baš i godi". To što austrougarske vlasti među "narodnostima" na Balkanu još nisu stvorile "napredne i korisne ustanove", Tomić pripisuje nastojanju Jevreja da sve "ostane trulo i dalje" jer "gde je trulo, goje se i napreduju 'jevrejski crvi'". On čak tvrdi da "Jevreji najvećma mrze Slovene", zato što se Sloveni "pokazahu najnepristupačniji jevrejskom uplivu". Britanskog premijera, “Lorda Dizrajelija”, koji "beše poreklom Jevrejin", Tomić predstavlja kao najvećeg zlotvora Srba, između ostalog i zato što je insistirao da Srbija mora Jevrejima garanovati građanska prava. I Vasa Pelagić, iza pritisaka na "Srbiju i Rumuniju da priznaju Čivute i njihovu vjeru kao ravnopravne sa ostalim državljanima pred zakonom", vidi nečistu rabotu anti-slovenski nastrojenih sledbenika judaizma, čiji je konačni cilj porobljavanje "nas Hrišćana, kamo i mi Srbi pripadamo".

U Jevrejskom pitanju se kao centralni motiv, i na neki način kao suština "jevrejskog pitanja", pojavljuje - Talmud. Za Jašu Tomića, Talmud je "kobna reč", a talmudizam "novija jevrejska vera" koja "širi nemoral" u društvu. Talmud zapoveda svakom Jevrejinu da treba “da nejevrejina vara, upropašcuje, pa i ubija". Štaviše, Tomić smatra da Talmud nije samo knjiga, već i srž jevrejstva, koji se vremenom "oživotvorio", "prešao im je [Jevrejima] u krv i prelazi po zakonu krvnog nasljedstva, od oca na sina". Slične tvrdnje nalazimo i u Vjerozakonskom učenju Talmuda Vase Pelagića, gde autor tvrdi da Talmud uči Jevreje da "varaju, zakidaju, grabe, zalagivaju, panjkaju, mrze, upropašćuju, gule i ubijaju sve narode koji Čivuti nijesu", i da se u njemu krije odgovor na pitanje šta se sve "nečivutskom svetu sprema" od strane Jevreja.

Opsesija Talmudom kao izvoristem jevrejskog (ne)morala, koju nalazimo kod Tomića i Pelagića, predstavlja jedno od ključnih obeležja “konteksta” u kome se njihova antisemitska misao razvila. U evropskoj antisemitskoj kulturi s kraja 19. veka, Talmud je smatran za jedinstven dokument čiji sadržaj dokazuje štetnost “upliva” jevrejskih vrednosti na hrišćanska društva. Iako se dublji koreni ovakvih tvdnji nalaze u Srednjem veku, u anti-jevrejskoj propagandi Španske inkvizicije, glavni promoter ove ideje u 19. veku bio je katolički sveštenik i teolog August Roling (August Rohling), profesor na Katoličkom univerzitetu u Pragu i autor knjige Talmudski Jevrejin (Der Talmudjude, Minster, 1871). Ovo Rolingovo delo je sačinjeno od tendenciozno prevedenih i interpretiranih “citata” iz Talmuda, prepisanih iz knjige Razotrkriveni Judaizam (Entdecktes Judenthum), koju je još 1700. u Hajdelbergu sročio i objavio Johan Andreas Ajsenmenger (Johann Andreas Eisenmenger).[14]

August Roling i njegovo plagijatorsko delo nesumnjivo su ostavili snažan utisak na Jašu Tomića i Vasu Pelagića. Obojica ga u svojim napisima spominju sa neskrivenim divljenjem. Jaša Tomić recimo, otkriva da je "dr. Roling" toliko siguran u istinitost navoda u knjizi Talmudski Jevrejin, da je ponudio "dosta veliku sumu novaca" onome ko dokaže "da u njegovom prevodu talmuda, ima ma i samo jedne neistinite reči". "Novac" objašnjava dalje Tomić, "ne zasluži do danas ni jedan rabiner", što je za njega očigledno bio dovoljan dokaz da Rolingovo delo neupitno zaslužuje uvažavanje. Priču o Rolingu i "1000 talira" koje je navodno, ponudio onome ko opovrgne njegove tvrdnje, nalazimo i kod Vase Pelagića, koji dodaje da je Roling kasnije "morao pobjeći u Ameriku, zbog osvete 'bogoizabranih' Izrailjčana".

Istina o Rolingu i njegovoj naučničkoj reputaciji je međutim dugačija. Jedna od Rolingovih omiljenih "naučnih" tema bila je ritualno ubistvo kod Jevreja, odnosno kleveta, koja datira iz Srednjeg veka - da Jevreji za praznik Pesah u beskvasni hleb (macot) stavljaju krv hrišćanske dece. Godine 1882. kada je grupa Jevreja u mestu Tisaeslar (Tisza-Eszlàr) u Mađarskoj, optužena za ubistvo jedne mlade hrišćanke, Roling se ponudio da pod zakletvom posvedoči da Jevreji kao sledbenici Talmuda upražnjavaju ritualna ubistva. Rabin po imenu Jozef Bloh (Joseph Bloch) je tada Rolinga optužio za nepoznavanje Talmuda i ponudio mu 3000 talira ako, kao navodni "stručnjak" za ovu knjigu, pred svedocima ispravno prevede sa hebrejskog bilo koji nasumice odabran citat. Roling je uzvratio tužbom za klevetu, ali nije prihvatio Blohov izazov, jer bi svakako izgubio. U najboljem slučaju, morao bi da prizna da hebrejskim ne vlada najbolje da je navode u svojoj knjizi o Talmudu prepisao iz Ajsenmengerovog dela s pocetka 18. veka. U očiglednoj želji da izbegne dalju kompromitaciju, Roling je na kraju povukao tužbu potiv Bloha. Kasnije se, ponižen i ismejan od strane svojih kolega, povukao sa praškog univerziteta, ali je narednih godina nastavio da u javnosti agituje protiv Jevreja i optužuje ih za ritualna ubistva.[15] Jaša Tomić je, sasvim sigurno, bio upućen u “slučaj Tisaeslar” o kome su izveštavale sve novine u to vreme. Ipak, ni Rolingovi sporni stavovi o Jevrejima kao ritualnim ubicama, ni njegova ozloglašenost u akademskim krugovima, nisu odvratila autora Jevrejskog pitanja (koji je, po rečima akademika Vasilija Krestića, raspolagao "lepim znanjima i širokim obrazovanjem") da prema njemu iskaže poštovanje i uvažavanje.

Jaša Tomić i Vasa Pelagić nisu bili jedini autori koji su u to vreme bili zaneti mračnim idejama Augusta Rolinga i drugih desno nastrojenih katoličkih teologa. Brojni austrijski političari čija je platforma bila zasnovana na idejama antisemitizma, promovisali su u javnosti navode iz Talmudskog Jevrejina i srodne literature. Kleveta Talmuda imala je dvostruki propagandni značaj. Prvo, Talmud je od strane antisemita promovisan kao dokaz "iz prve ruke" da Jevreji od davnina kuju zaveru protiv nejevreja. U tom smislu, Talmud je krajem 19. veka igrao ulogu koju su početkom 20. veka preuzeli Protokoli sionskih mudraca. Drugo, navodni "citati" iz Talmuda, korišćeni su za ućutkavanje kritičara antisemitskih ideja i svih onih koji su se zalagali za ravnopravnost Jevreja. Na osnovu pogrešnih i zlonamernih interpretacija izvoda iz Talmuda, objavljenih u Rolingovoj knjizi i sličnoj literaturi, tvrdilo se da su Jevreji ti koji su puni mržnje, da ugrožavaju ostale narode i stoga ne zaslužuju ravnopravnost sve dok se pridržavaju Talmuda. Logični nastavak ovog argumenta bio je da je svaki napad na Jevreje zapravo legitiman i da predstavlja samo uzvraćanje udarca moćnom i perfidnom protivniku koji vekovima ugrožava prava drugih.

Ovakvo tumačenje Talmuda i shodno tome “argumentovano” opiranje ravnopravnosti Jevreja u odnosu na druge narode nalazimo i kod srpskih autora. Vasa Pelagić recimo tvrdi da on nije "protivan ravnopravnosti Čivuta" i da pripada "onim ljudima, koji propovjedaju [...] jednakost i bratstvo sviju ljudi i naroda". Međutim, on smatra da Jevreji - "Čivuti" - ne zaslužuju ravnopravnost dok se "ne odreknu Talmuda" i ne "prigrle vjeru istine i pravičnosti". Do tada, tvrdi Pelagić, treba im "po talmudski odmjerivati i suditi". Ovo podrazumeva, može se predpostaviti, sve ono što Jevreji, navodno, sprovode nad drugima: "mržnju", "panjkanje", "guljenje" pa i "ubijanje". Jaša Tomić, takođe, tvrdi da nije "protiv jevrejske vere", nego protiv "jevrejskog morala, protiv jevrejskih nazora i protiv jevrejskih težnji", koji su sadržani u Talmudu. S obzirom na konstataciju da je "talmudizam" vremenom prešao sa "hartije" u jevrejsku "krv", formalno odricanje od Talmuda očigledno nije dovoljno dobro rešenje. Rešenje nije ni proterivanje Jevreja ili spaljivanje jevrejskih knjiga jer, kao što i sam Tomić konstatuje, ovi metodi, u prošlosti "upotrebljavani protiv Jevreja, na žalost nisu pomogli". Tomić zato poziva na "ustavnu borbu protiv Jevreja" i uspostavljanje porotnog "suda časti", u kojem bi "ljudi iz naroda" (kategorija koja po Tomiću eksplicitno isključuje Jevreje), sudili onima koji "varaju" i "gule", to jest Jevrejima. Dakle, Jaša Tomić rešenje "jevrejskog pitanja" vidi u institucionalizaciji nejednakosti, diskriminacije i progona kojom bi se na Jevreje "udarilo pravim putem". Toliko o Tomiću kao utemeljivaču "demokratije" i članu "demokratskog pokreta".

Možda je, ovom prilikom, ipak najvažnije skrenuti pažnju na činjenicu da su ideje koje je krajem 19. veka u Srbiju doneo Jasa Tomić bile iste one koje će nekoliko decenija kasnije inspirisati najveće nacističke zločince. Među političarima u Austriji koji su, baš kao i Jaša Tomić, preuzeli ideje Augusta Rolinga i srodnih autora, bio je i jedan od najvećih antisemita s kraja 19. veka, Karl Luger (Karl Lueger).[16] Lugerova politika, u vremenu između 1897. i 1910, dok je bio gradonačelnik Beča, imala je značajan uticaj na politički razvoj još jednog ozloglašenog bečlije, budućeg vođe Trećeg rajha, Adolfa Hitlera. Poznato je da je Hitler vodio rasprave o Talmudu sa svojim ličnim prijateljem i političkim saradnikom Ditrihom Ekartom (Dietrich Eckart), tokom kojih je parafrazirao navode iz Rolingovog dela.[17] Tragove Rolingovih ideja nalazimo i u knjizi Nemoral u Talmudu (Unmoral im Talmud, 1920) Alfreda Rozenberga, jednog od najuticajnijih ideologa nacional-socijalizma. Zato ne treba da čudi što su nacisti u toku Kristalne noći (Kristalnacht) 9. novembra 1938, sa velikim žarom spaljivali jevrejske knjige, ili što su, po dolasku na vlast u Nemačkoj 1933. godine u obavezni nastavni program uveli časove posvećene Talmudu. Deca školovana pod nacizmom učila su da, pored Protokola sionskih mudraca, i Talmud - "tajni jevrejski zakonik" sadrži plan svetske jevrejske zavere. Na časovima su proučavali izvode iz Talmuda preuzete iz Rolingove knjige, iste one "citate" koje u Jevrejskom pitanju parafrazira Jaša Tomić, a Vasa Pelagić prenosi verbatim. [18]

Sve prethodno pomenute činjenice opovrgavaju stav - često prisutan u diskusijama o Jaši Tomiću i "kontekstu" u kome je njegovo delo nastalo - kojim se negira bilo kakva veza između Jevrejskog pitanja iz 1884. i ideologije nemačkog nacizma koja je, pola veka kasnije, proizvela Holokaust. Negiranje ove veze zasnovano je na pretpostavci da je antisemitizam nemačkih nacista koji je doveo do Aušvica, bio istorijski izolovana pojava. Potpuno je jasno, međutim, da je nacizam zapravo bio kulminacija jedne duge ideološke tradicije, čijem je razvoju najznačajniji doprinos dala upravo desničarska politička kultura u Austriji i Nemačkoj krajem 19. veka. Ma koliko bile vredne potonje zasluge Jaše Tomića u domenu nacionalnog, kulturnog i političkog rada, ne sme se zaboraviti da je on, iako sa margina, bio deo ove desničarske političke kulture, i da je, uz nekolicinu drugih autora, u Srbiju uvezao njene vrednosti. Štaviše, svaka sledeća generacija antisemitski nastrojenih autora u Srbiji, bila je inspirisana idejama koje je na srpskom jeziku među prvima popularisao Jaša Tomić. Drugo izdanje Jevrejskog pitanja štampano je neposredno pred Drugi svetski rat, kada je pod uticajem nacističke Nemačke u jugoslovenskom društvu došlo do jačanja antisemitizma.[19] Motive iz Tomićevog pamfleta nalazimo i kod Lazara Prokića, Milorada Mojića i Georgija Pavlovića, čija su dela štampana za vreme okupacije, kao deo kolaboracionističke propagande.[20] Politički pogledi koje je Tomić popularisao krajem 19. veka, kao i Jevrejsko pitanje u celosti, prisutni su i dan danas na internet sajtovima koje posećuju simpatizeri neonacističkih pokreta: Rasonalisti, Stormfront i Nacionalni stroj. Jevrejsko pitanje se, prema tome, mora prepoznati i kao tekst čiji sadržaj već sto dvadeset godina opstaje i služi kao stalno mesto antisemitskog diskursa u Srbiji.

Upravo je zbog toga je preko potrebna potpuna i detaljna “kontekstualizacija” Tomićevog dela, koja će dovesti do objektivnog sagledavanja njegove istorijske uloge. Prema postojećim činjenicama, jasno je da "kontekst" nije “olakšavajuća okolnost” u proceni uloge Jaše Tomića u širenju ideja antisemitizma u Srbiji.

Link
_________________
Potpuno Uvredljivo Negiranje Klasike

E.K. · Pridružio: 14 Sep 2007 Poruke: 638 Lokacija: Vojvodina

PAJTIC: NE TREBA DIRATI SPOMENIK JASI TOMICU

Predsednik Izvršnog veća Vojvodine Bojan Pajtić izjavio je da spomenik Jaši Tomiću u Novom Sadu, kada je već postavljen, ne treba premeštati iz centra grada.

"To radi gradska vlast, a moje lično mišljenje je da spomenike, ma koje vreme da simbolizuju, ne treba dirati", kazao je Pajtić za "Novosti". Prema njegovim rečima, činjenica jeste da je Tomić kontroverzna ličnost, kritikovao je Jevreje u brošuri "Jevrejsko pitanje" i ubio političkog protivnika Mišu Dimitrijevića.

"Pre dve godine, kada je podizan spomenik, nisam bio za to, ali kada je već postavljen, ne treba ga dirati", rekao je Pajtić.

Gradsko veće Novog Sada je 18. novembra donelo zaključak da se razmotri zahtev za izmeštanje spomenika Tomiću, koji se nalazi u Dunavskoj ulici u centru grada, nakon čega je direktor Centra "Simon Vizental" Efraim Zurof, kome je dodeljena titula počasnog građanina Novog Sada, prihvatio da ponese tu titulu.

Zurof je potom za "Politiku" izjavio da ne bi voleo "da spomenik ostane, naročito ne tamo gde je sad, u samom centru Novog Sada", i naglasio da želi da bude "deo procesa borbe protiv antisemitizma" i da će mu, ako postane počasni gračanin Novog Sada, biti lakše da bude aktivniji na tom polju.

Spomenik Jakovu - Jaši Tomiću (1856-1922), narodnom tribunu, političaru, piscu i novinaru, zaslužnom za prisajedinjenje Vojvodine Srbiji 1918. godine, podigla je pre dve godine gradska vlasti Novog Sada s gradonačelnicom Majom Gojković na čelu, povodom 150. godišnjice Tomićevog rođenja.

---------

Cini mi se da Pajta u poslednje vreme igra dvostruku igru.

S jedne strane, patriJotama je servirao statut koji im zestoko bode oci, a s druge strane, u poslednje vreme i sam koristi nacionalisticku retoriku.

Pitanje je sad, koje je njegovo pravo lice?

Da li je statut sarena laza ili je njegovo podilazenje nacionalistima samo blefiranje, da bi ih nabedio da u Skupstini Srbije podrze statut Vojvodine?

Samo da na kraju ne bude da je i jedno i drugo samo farsa, da bi pokupio sto vise politickih poena s obe strane... Ili, jos gore, da je i jedno i drugo njegovo pravo lice, pa da na kraju dobijemo novog vojvodjanskog vladara, koji se zalaze za Vojvodinu, ali sa principima a la Jasa Tomic...

perand · Pridružio: 05 Feb 2007 Poruke: 103

On definitivno igra dvostruku igru, treba videti kako ce se to resavati. Inace mislim da je realnost da je "srpska" stvar u Vojvodini dominantna a to manje vise niko ni ne dovodi u pitanje niti ima problem sa tim (kao sto je "nemacka" stvar dominantna u Austriji).

A sto se tice Jase Tomica meni je najbolje da je on sam 1920 zazalio sto se ujedinjenje desilo na takav nacin kakav je on predlagao. Vec posle nepune dve godine je smatrao da je to trebalo vise "postepeno" i ne tako "naglo"... To je plasticni primer te romanticarske ideje vojvodjanskih Srba o Srbiji u uslovim zivota u Austro-Ugarskoj monarhiji. Taj romantizam je brzo splasnuo kada su se vojvodjanski Srbi u stvarnosti nasli u istoj drzavi sa Srbijom. Tada nastaje razocaranje zato sto su Vojvodjani naivno verovali da ce imati aktivnog ucesca u politici nove drzave. Svi znamo da se to nikada nije desilo. Niti ce se ikada desiti.

Romantizam i jaku nacionalnu svest vojvodjanskih Srba druge polovine XX vek današnji nacionalisti često zloupotrebljavaju, a zaboravlja se da je tada otpor madjarizaciji u neku ruku bila plemenita stvar jer su Madjari bili dominantni (da ne kazem ugnjetavaci...). Danas je situacija poprilicno izmenjena, cini mi se obrnuta.

Danasnji centralisti kazu da su Srbi iz Vojvodine hteli ujedinjenje sa Srbijom. To jednostavno nije tacno. Niko nije pomisljao na to. Vise su se brinuli da Austro-Ugarska ne okupira Srbiju, sto je u to vreme (narocito posle 1908. bila realna opasnost) a ne obrnuto. Vojvodjanski Srbi su kao i svi ostali u Evropi XIX brinuli o tome da se ne asimiliraju, posebno u uslovima agresivne madjarizacije kraja XIX veka, i da ocuvaju srpsko ime.

I da, mastali su o Srbiji, toj divnoj zemlji junaka i pravde, ali su ta mastanja i gorljivi razgovori bili u udobnim kucama Austro-Ugarske monarhije. Vecina njih nikada nije posetila Srbiju ili su se cesto vracali osramoceni. Primer prve srpske slikarke Katarine Ivanovic koja je slikala srpske istorijske kompozicije i u plemenitom naiconalnom zaru otisla u Beograd. Posle manje od dve godine morala je da ode, jednostavno nije mogla da izdrzi u takvoj sredini. Sramocena je da je zapadnjakusa, madzaronka i maltene kurva (slika, a jos i bez muza!). Ironija je da se na kraju vratila u svoje rodno mesto Kalocu gde je bilo vecinsko madjarsko stanovnistvo i tu zivela do kraja zivota razocarana srpsko-madjarskim konfliktom koga nikada nije mogla razumeti.

Zanimljiva su npr. zapazanja Svetozara Markovica kada je morao da krajem XIX veka zbog politickog delovanja prebegne iz Srbije u AU. Komentarisao je Novi Sad kao mnogo slobodniju sredinu, gde nema policije na svakom koraku, gde se covek oseca "slobodno". Cak i uuslovima politicke madjarizacije gradonacelnik Novog Sada je bio Svetozar Miletic, a niko od nasih danasnjih vajnih centralista ne govori pa kako je moguce da je u toj strasnoj Austro-Ugarskoj gradonacelnik Novog Sad Srbin Svetozar Miletic, pa jos i otvoreni kriticar Budimpeste?

perand · Pridružio: 05 Feb 2007 Poruke: 103

bbbbbbb

Goran · Poslao: Sub Nov 29, 2008 2:53 pm Naslov:

Odličan post Pernad!
_________________
Duni vetre sa banatske strane.

nesa · Pridružio: 20 Okt 2005 Poruke: 1229

Kakav je Srbin bio istorija nije sve dorekla ,ali da je BIO UBICA POLITICKOG OPONENTA i da ga je to sto je bio neciji Zet spaslo dugogodisnje robije je fakat!/to sto se vadio na cast Zene" malo macku o rep/.
Kakav god da je bio u jednoj oblasti u DRUGOJ JE BIO I ostaO UBICA !
Dobro velkosrbi hocete li DIZATI SPOMENIKE SVIM UBICAMA ?
Mnogo ih je i ZA SVE GRADOVA SRBIJE ,A KAMOLI ZA JEDAN NOVI SAD !
Ko je PajtILIC ,koje pravo polaze ,dali je to njegova stvar ili stvar GRADJANA NOVOG SADA !
NA SILU JE POSTAVLJEN NA SILU TREBA DA BUDE UKLONJEN !
OVAKO SE JOS VISE PRODUBLJUJU MEDJULJUDSKE I NESLOGE I POLITCKE !
"ZUTI" NECE VAZITI ZA VAS "ZUTI ZUTUJU CRVENI PUTUJU" i vi cete SJASITI ,nemoj posle nismo ZNALI STA NAROD MISLI!
DA JE NAROD TEO DA MU POSTAVI SPOMENIK I TO BAS NA TOM MESTU ,
TO BI ODAVNO CINILI A NE VADIKALI ZA INAT SAROSEDEOCIMA !
JER DA SU GA ONI CENILI NEBI CEKALI VAIKALE,MIRCIE,PCELICU,MIROVICA -DA KAZU STA JE DOBRO ZA NAS !
Spomenik da se ukloni kao sto je i postavljen ,jer kad JE PREMESTEN JANIKIN A STO NEBI I JASIN?
SKUPTINO GRADA ,ODBORNICI IZABRANI STE STO STE OBECALI I DA CE TE OVO UCINITI ,GDE SI SADA LSV,ACKE,CUTIS GRADONACELNICE -ZAR MATE ILI NEMATE ONU STVAR MEJU NOGAMA ? Evil or Very Mad

_________________
Vojvodina -Vojvodjanima !